বৰ্তমানৰ অসমীয়া প্ৰকৃতি সাহিত্য আমাৰ প্ৰকৃতি সংৰক্ষণ আন্দোলনৰ অন্যতম শক্তিশালী মাধ্যম

ইংৰাজী ভাষাত পৰিৱেশবাদী সাহিত্যক বুজাবলৈ ‘ইক’ক্ৰিটিচিজম’ [Ecocriticism] শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে৷ বিদেশৰ বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান আৰু শিক্ষাকেন্দ্ৰত ইক’ক্ৰিটিচিজম শব্দটোক শিৰোনাম কৰি আলোচনা চক্ৰ, বক্তৃতা ইত্যাদি সম্পন্ন হৈছে৷ লগে লগে এই ‘ইক’ক্ৰিটিচিজম’ শব্দটো আমাৰ বহুতকেই প্ৰভাৱিত কৰি পেলালে৷ বৰ্তমানে আমাৰ ‘অসমীয়া প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ’ আলোচনাত প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ কথাটোৰ প্ৰতিশব্দ হিচাপে বহুতকেই ‘ইক’ক্ৰিটিচিজম’ শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কৰাটো পৰিলক্ষিত হৈ আছে৷ আমাৰ মাজৰ বহুতেই ‘ইক’ক্ৰিটিচিজম’ আৰু আমাৰ অসমৰ প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ মূল পাৰ্থক্যটো উপলব্ধি কৰিবলৈ যিখিনি কথা চিন্তা কৰা উচিত সেইখিনি নকৰে৷ ইউৰোপ আমেৰিকাৰ ‘ইক’ক্ৰিটিচিজম’ৰ মূল আধাৰ হ’ল মানুহৰ নিৰাপত্তাৰ ওপৰত আলোচিত সাহিত্য৷ অৰ্থাৎ ইক’ক্ৰিটিচিজম সেইসকল বিষয়ক লৈ আলোচনা কৰে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰকৃতিৰ প্ৰভাৱত মানুহৰ অসুবিধা হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰৱল, মানুহে নিজৰ জ্ঞাতে বা অজ্ঞাতে ইতিমধ্যেই প্ৰকৃতিৰ যি ক্ষতিসাধন কৰিলে তাৰ পৰা যাতে মানুহে পৰিত্ৰাণ পাবলৈ সক্ষম হয়, মানুহৰ আচৰণ কেনেকুৱা হোৱা উচিত, প্ৰাকৃতিক বিপৰ্যয়ৰ পৰা মানুহে কিদৰে বাচি থাকিবলৈ সক্ষম হ’ব, মানুহৰ লগত প্ৰকৃতিৰ আৰু অন্যান্য প্ৰাণীৰ সম্পৰ্ক কেনেকুৱা হ’লে মানুহবোৰ লাভৱান হ’ব? মুঠতে ইক’ক্ৰিটিচিজমৰ মূল কেন্দ্ৰত মানুহৰ স্বাৰ্থ অগ্ৰাধিকাৰ পায়৷

  অসমীয়া প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ দৰ্শন আৰু চিন্তা কিন্তু সম্পূৰ্ণ ভিন্ন ধৰণৰ৷ অসমীয়া প্ৰকৃতি সাহিত্য কিন্তু অকল মানুহৰ স্বাৰ্থ সিদ্ধিৰ কথাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত নহয়৷ আমি বিশ্বাস কৰোঁ যে এই পৃথিৱী অকল মানুহৰ বাবেই নহয়৷ এই পৃথিৱীত থকা সকলো প্ৰাণ আৰু প্ৰাণীৰ পৃথিৱীত সুখ শান্তিৰে জীয়াই থকাৰ অধিকাৰ আছে৷ পৃথিৱীৰ অন্যান্য প্ৰাণীবোৰ মানুহতকৈ হাজাৰ–হাজাৰ, লক্ষ লক্ষ বছৰ আগতেই এই পৃথিৱীত আহিছে, তেওঁলোকৰ বাবেই পৃথিৱীখন অধিক সমৃদ্ধশালী হৈ উঠিছে৷ এই চেতনাটো আধুনিক মানুহৰ থাকিব লাগিব৷ অকল প্ৰকৃতিৰ উল্লেখ বন্যপ্ৰাণীবোৰৰ কথা সাহিত্যত প্ৰয়োগ বা কোনো সামাজিক পৰিঘটনাক সাহিত্যৰ মাধ্যমে পৰিৱেশন কৰিলে সেয়া অত্যন্ত ভাল সাহিত্য কৰ্ম বুলি বিবেচিত হ’ব পাৰে৷ কিন্তু সূক্ষ্ম বিচাৰত সেয়া প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভূক্ত নহ’বও পাৰে৷ সেইবোৰ সাহিত্যকেই আমি প্ৰকৃতি সাহিত্য বুলি বিবেচিত কৰোঁ যি সাহিত্যৰ মাজেৰে পাঠকৰ মনত প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ কথাৰ চিন্তাবোৰ প্ৰতিষ্ঠিত হয়, পাঠকে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত হয়, পাঠকে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ বাবে কাম কৰিবলৈ নৈতিক সমৰ্থন বিচাৰি পায়৷ প্ৰকৃতি সাহিত্যত লেখকে পাঠকৰ মনত বন্যপ্ৰাণী আৰু প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ চিন্তাক প্ৰস্ফূটিত কৰাৰ প্ৰয়াস সাধন কৰে৷ সকলোতকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ মাজেৰে প্ৰকৃতিৰ লাভ হ’ব লাগিব৷ অকল মানুহৰ মনোৰঞ্জনৰ বাবে, সাহিত্য সৃষ্টিৰ বাবে বা কিছুমান পৰিঘটনাৰ সাহিত্যিক দলিল সৃষ্টি কৰা নিশ্চিত ৰূপত ভাল সাহিত্য কৰ্ম হ’ব পাৰে কিন্তু প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ মাজেৰে এটা আদৰ্শগত লক্ষ্য পূৰণৰ উদ্দেশ্যেও থাকিব লাগিব৷ যেনে – আমি চৰাইৰ বিষয়ে গান, কবিতা, গল্প, উপন্যাস ইত্যাদি লেখিলো সেইবোৰ অত্যন্ত ভাল সাহিত্য ৰূপে সমীত হ’ল অত্যন্ত ভাল কথা, কিন্তু প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ দৃষ্টিভংগীৰে আমি ভাবিব লাগিব সেই সাহিত্যৰ বাবে চৰাইবোৰৰ কিবা লাভ হ’ল নেনাই? যিবোৰ সাহিত্য কৰ্মৰ বাবে প্ৰকৃতি, বন্যপ্ৰাণী, অৰণ্য, নদী ইত্যাদিৰ লাভ হয় অৰ্থাৎ এই প্ৰাকৃতিক উপাদানবোৰেও উপকৃত হয়, সেইবোৰেই প্ৰকৃতি সাহিত্য৷ অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্য পাঠ কৰাৰ পিছত পাঠক সকলেই সিদ্ধান্ত ল’ব যে কোনখন প্ৰকৃতি সাহিত্য হয় আৰু কোনখন প্ৰকৃতি সাহিত্য নহয়৷ বহুত ক্ষেত্ৰত মই উপলব্ধি কৰোঁ যে পাঠকেই লেখক সৃষ্টি কৰে, মোৰ ওচৰত মোৰ পাঠকৰ গুৰুত্ব সৰ্বাধিক, পাঠকৰ মতামত আৰু মেধাবী চিন্তাৰ প্ৰতিফলনে সাহিত্যৰ সাৰ্থকতা নিৰূপন কৰে বুলি মই অনুভৱ কৰো৷ সেইবাবে প্ৰকৃতি সাহিত্যৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত পাঠক সকলৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ৷